تاریخ جهان و تقویم تاریخ

jhvdo [ihk , jr,dl jhvdo

گرامافون

تاریخچه

فونوگراف و نوع پیشرفته تر آن گرامافون و بعدها گرام تقریبا 30 سالی پس از اختراعش ( 1877 ) چون سایر وسایل نوظهور بلاد فرنگ سر از دربار شاه قاجار در آورد و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﮐﻤﭙﺎﻧﯽ ﮔﺮاﻣﺎﻓﻮن " Maxim Pick " ، پس از چند هفته ای اقامت در ایران موفق شد موافقت اعلی حضرت همایونی مظفرالدین شاه قاجار را برای گرفتن صفحه از صدای ملوکانه جلب کند و این شد که صدای مظفرالدین میرزا قاجار شاهنشاه ایران، میرزا علی اصغرخان اتابک ( صدر اعظم ) و وزیر امورخارجه اش ، روز سه شنبه 26 دی ماه 1284 هجری شمسی برابر با 16 ژانویه سال 1906 میلادی ، در محوطه کاخ گلستان بروی صفحه گراموفون به ظهور پیوست :

اگر قبلا نشنیده اید، پس گوش کنید :

                                                    

میرزا علی اصغر اتابک                                            مظفرالدین شاه قاجار

 

ماکسیم پیک ، پس از گرفتن صفحه از صدای شاه ، اجازه یافت تا از آهنگها و آثار نوازندگان آن زمان نیز صفحاتی را بگیرد که امروز تعداد بسیار محدودی از آن صفحات به یادگار مانده است. در این فایل صوتی نوای سنتور " حسن خان " را می شنوید که فردی در ابتدای آن به طرز جالبی اعلام می کند که :

حسن خان است.سنتور میزند .... ( نفر اول سمت راست )

 

بشنوید :

 

در سالهای دوران نوجوانی ام ( دهه 70 ) عاشق صفحه و گرامافون و گرام بودم و بیشتر از آن مشتاق دانستن نحوه ضبط صدا روی صفحات آن و ماهیت صدای ضبط شده ، چرا که سیستم ضبط مغناطیسی و وجود هد در ضبط صوتها که با آن آشنا بودم کاملا با سوزن گرامافون فرق می کرد و این مسئله را برایم بغرنج کرده بود ولی عدم دسترسی به این وسایل موجب شد تا اطلاعاتی دستگیرم نشود. چند سالی گذشت و از اتفاق لاشه گرام برقی مارک تپاز با چند صفحه به دستم رسید و چون در رشته الکترونیک تحصیل می کردم مشغول کنکاش و کالبد شکافی آن شدم. آنچه دریافتم این بود که بر خلاف تصورم نوع و سیستم ضبط صدا بر روی صفحات گرامافون کاملا مکانیکی هست و هیچ خبری از مغناطیس نیست یعنی آهن ربا هیچ تاثیری روی اصوات صفحه ندارد اما بزرگترین دشمن صفحه نه آهنربا که نور خورشید و گرماست آن هم نه گرمای زیاد !!!

اما صفحه چند مزیت عالی نسبت به نوارهای مغناطیسی دارد اول اینکه در شرایط مطلوب عمر بسیار زیادی به همراه عدم افت کیفیت نسبت به نوار دارد و بعد اینکه صدای ضبط شده روی آن بدون هیچ وسیله الکتریکی و الکترونیکی تنها با یک سوزن معمولی قابل شنیدن هست. آهنگ ها و صداهای ضبط شده روی صفحات نو برعکس تصورم بسیار واضح و با کیفیتتر از نوار کاست بودند باور نمی کنید پس بخشی از دو فایل صوتی پیاده شده از صفحه گرام را بشنوید.


اولی آهنگ " دختر فالبین " بنان هست از صفحه 45 دور با سیستم صدای مونو - mono

 

دومی آهنگیست به نام " Sight On The Sea " از صفحه 33 دور با سیستم ضبط صدای استریو - stereo - ( آهنگ تیتراژ کارتون ممول )

 

 

و اما طرز کار این وسیله :

گرامافون های شیپوری تماما مکانیکی بودند یعنی سوزن به وسیله دیافراگم به انتهای شیپور وصل میشد و ارتعاشات صفحه توسط شیپور در حد قابل قبولی تقویت شده و به گوش شنونده میرسید.

گرامافونهای برقی به جای دیافراگم از پیکاپ بهره میبردند. در داخل پیکاپ قطعه کریستال خاصی به ابعاد تقریبی 3 در 6 با ضخامت 1 میلی متر وجود داشت که از انتهای آن دو عدد الکترود بسیار کوچکی خارج شده و به تقویت کننده میرفت . اما انتهای سوزن که به وسط آن قطعه کریستال مماس می شد ارتعاشات حاصل از دوران صفحه را به آن انتقال میداد.

کریستال در گرامافون یا بهتر بگویم گرام، مبدل انرژی مکانیکی به انرژی الکتریکی بود یعنی اینکه میشد با این قطعه ارتعاشات خفیف روی صفحه را تقویت و قابل شنیدن نمود.

اما بر روی صفحه صدا به چه شکلی داشت ؟

پر واضح است که صدای های پیرامون ما دارای فرکانس و دامنه های متفاوتی هستند و اگر ما بتوانیم صداها را به وسیله دستگاهایی چون اوسیلوسکوپ و یا نرم افزاهای خاص این کار ثبت کنیم همچین شکل موجی خواهیم دید :

حال اگر این شکل موج را در بازه زمانی کمتری بنگریم چنین خواهد بود :

و اگر بازه زمان را باز هم کمتر کنیم به این خواهیم رسید :

و این شکل موج دقیقا آن چیزیست که به صورت دوایر متحد المکز بر روی صفحه حک شده است و اگر ما بتوانیم با ثابت نگه داشتن پیکاپ بر روی خط قرمز و قرار داد سوزن در شیارهای مشکی رسم شده با سرعت حرکت کنیم در نتیجه سوزن مطابق این خطوط مرتعش خواهد شد و این ارتعاشات دقیقا همان صدای هک شده را تولید خواهد کرد. این اساس کار این وسیله جالب هست.

اما در ضبط صفحه که خود دارای دستگاه مخصوصی به نام " Dictaphone " بود ، تمامی این مراحل به صورت برعکس طی میشد.

دیکتافون لوله ی فونوگراف ( نسل اول )

 

دیکتافون صفحه گرامافون 

 

البته نوع لوله یا صفحه آن به دلیل قابلیت کنده کاری صدا روی آن متفاوت بوده است که اطلاع زیادی در مورد آن ندارم. 

 

نويسنده : امیررضااکبری : ۸:۳٠ ‎ق.ظ ; شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳
Comments نظرات () لينک دائم