روزنوشت

آخرین صدا و تصویری که از شهریار در یاد دارم، گزارشیست که استاد را در بستر بیماری و چند روزی قبل از درگذشتش روی تخت بیمارستان مهر تهران نشان میدهد

 

سید محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار در سال 1385 شمسی در تبریز متولد شد.... ادامه آن از زبان خودش :


 

شهریار در رابطه به سرایش اولین شعرش چنین میگوید :
اولین شعر من ترکی شد در 7 سالگی ... کلفتی داشتیم به اسم رقیه باجی ... شب بود شام می خواستم بیاره. من از آبگوشت بدم می آمد ، از برنج خوشم می آمد بهش گفتم که :

رقیه باجی ، باشیمین تاجی
اته آت ایته ، منه وئر کته

( باجی = خواهر - باشیمین تاجی = تاج سرم )
( اته =  گوشت رو - آت = بنداز - ایته = به سگ ، منه = به من - وئر = بده - کته = برنج کته )

 

ماجرای سرایش بخش از شعر " هذیان دل " را در رابطه با پدرش را بشنوید :

کم کم ، پــــــدرم ، خدا بیامرز           دیــــــدم سر کوه رُسته چون کاج
چــون بال مَلَک عبایش افشان          دستــــــار سیـادتش بســـــر تـاج
وز کوه همی شــــــود سرازیز           چــــون نور محمـــــــدی ز معراج
دیگــــــــر مگــــــرش بخواب بینم

 

از استاد شهریار اشعار ترکی و فارسی بسیاری برجای مانده است که در این میان مجموعه " حیدربابایه سلام " که در دو بخش سروده شده ، از شاخص ترین کارهاست که در ادامه مطلب شرحش آمده است. اما شهریار که گویا مادر بزرگش را بسیار دوست میداشته و در همان مجموعه حیدربابایه سلام بارها و بارها با بغض و اندوه از او یاد کرده ، شعری نیز با یاد مادر بزرگش به نام " خان ننه "ساخته که می توانید بشنوید. در این قطعه شهریار از روز مرگ مادربزرگش به تلخی یاد میکند . متن ترکی و معنی فارسی آن را که تا حد امکان سعی کرده ام به زبان اصلی نزدیک باشد به همراه فایل صوتی برای دانلود قرار دادم :

خان ننه ، هایاندا قالدین
بئله باشیوا دولانام
نئجه من سنی ایتیردیم !
دا سنین تایین تاپیلماز


دانلود متن با معنی فارسی                        دانلود فایل صوتی

 

سالها پیش شبی خواب دیدم در محفلی خدمت استاد شهریار رسیده ایم و  هر کس شعری از اشعارش را برایش می خواند. نوبت به من رسید و این شعر را در محضرش خواندم :

ســـن یاریمین قاصدی سـن   /   ایلن ســنه چــــای دئمیشم
خـــیالینی گــــوندریب دیــــر   /   بس کی من آخ ، وای دئمیشم
آخ گئجه لَـــر یاتمـــــامیشام    /   مــن سنه لای ، لای دئمیشم
ســـن یاتالــی ، مـن گوزومه   /   اولـــدوزلاری ســـای دئمیشم

 

دانلود متن با معنی فارسی                        دانلود فایل صوتی

 

سپس، استاد این جمله را با بغض برایم گفت : " من این شعر رو به یاد همسرم و یارم که از دستم رفته سرودم ... " .

 

و سرانجام استاد محمد حسین بهجت تبریزی، شاعر شهیر ایران ، پس از عمری پر برکت در بامداد روز 27 شهریور ماه 1367 درگذشت و پیکرش سه روز بعد در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. 

روحش شاد

 

 


 

 

 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

 

یادی از حیدر بابایه سلام

 

سالها پیش دیوان " حیدر بابایه سلام " به دستم رسید و با خواندن این دیوان بود که فهمیدم ایران و آذربایجان چه گوهری را از دست داده است شاید سالها، دهه ها ، قرنها ، یا نه هزاره ها بگذرد و دیگر مانندی چون شهریار نیاید و مجموعه چون "حیدربابایه سلام " نیز سروده نشود. چرا که امروز ، شرایط و روزگار به گونه ای دیگر رقم خورده و بسیاری از رسم و رسوم و نوع زندگی را که شهریار تجربه کرده و در این دو مجموعه به تمام و کمال تصویر کرده، وجود خارجی ندارد .

 

آثار ترکی استاد هر یک به واقع آیینه تمام نمای زندگی اش و حتی آیینه تمام نمای زندگی تک تک آذربایجانی هاست. شاید جنگ ایران و عراق و نهایتا سکونت ما در روستاها و تجربه آن نوع زندگی سعادتی بود که امروز من با تمام وجودم می توانم تصویر دقیقی از توصیفات شهریار را در اشعار ترکی اش در ذهن مجسم کنم. مثلا " حیدر بابایه سلام  " یکی از آنهاست که در دو بخش سروده شده است .

 

شهریار در مجموعه اول " حیدربابایه سلام " شخص خیالی " حیدر بابا " را ( نام کوهیست در کنار روستای خشگناب، زادگاه شهریار ) در نظرش مجسم کرده و با نهایت احساس و لطافت از گذشته اش ، خاطرات کودکی و  قصه های مادر بزرگش به گفتگو مینشیند : 

 حیدربابا ، ایلدیریملار شاخاندا  /  سئللر ، سولار ، شاققیلدییوب آخاندا  /  قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا
سلام اولسون شوکتوزه ، ائلوزه   /   منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوزه

قارى ننه گئجه ناغیل دییَنده / کولک قالخیب ، قاپ-باجانى دؤیَنده / قوردگئچینین شنگولوسون یینده
من قاییدیب ، بیرده اوشاق اولایدیم / بیر گول آچیب ، اوندان سورا سولائیدیم

بایرامیدى ، گئجه قوشى اوخوردى  /  آداخلى قیز ، بیگ جورابى توخوردى  /  هرکس شالین بیر باجادان سوخوردى
آى نه گؤزل قایدادى شال ساللاماق !  /  بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !

شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم  /  بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم  /  غلام گیله قاشدیم ، شالى ساللادیم
فاطما خالا منه جوراب باغلادى  /  خان ننه مى یادا سالیب ، آغلادى

حیدر بابایه سلام با صدای شاعر

 

پس از انتشار مجموعه اول حیدر بابا ، آوازه شعر شهریار به گوش خویشان و وابستگان و دلبستگانش در روستا می رسد و به سراغش می آیند تا او را به روستایش دعوت کنند و خواستار میشوند که بعد از 40 سال آمده و وضع فعلی را نیز ببیند. شهریار دعوت آنان را پذیرفته و به زادگاهش میرود ولی همه چیز را وارونه می یابد و زیباییهای گذشته و آنچه در عالم کودکی دیده و عنفوان جوانی او خوش رنگ و خیال پرور و دلنشین بوده، امروز طور دیگری جلوه می کند ... یعنب خوشبختی ها جای خود را به بدبختی داده و همه چیز آن زمان ، امروز مسخ و مثله و مسخره گردید و جز بیچارگی چیزی بر جای نمانده است و اینچنین میشود که مجموعه دوم حیدربابا سروده شود.

حیدربابا گلدیم سنی یوخلیام  /  بیرده یاتام قوجاغوندا یوخلیام / عمری قووام بلکه بوردا حاخلیام
اوشاقلیغا دیه م بیزه گلسن بیر / آیدین گونلر، آغلار اوزه گولسن بیر

بوردا دوشن کروان چاتیب –کؤچوپدی  /  ایریلیغین شربتینی ایچیبدی  /  عؤمروموزون کؤچی بوردان کؤچوپدی
کؤچوپ گئدیب، گئدر –گلمز یوللارا  /  توزی قونوب بو داشلارا، کوللارا 

بوردا شیرین خاطره لر یاتیبلار  /  داشلاریلان باشی –باشا چاتیبلار  /  آشنالیغین داشین بیردن آتیبلار
من باخاندا، قاوزانیرلار، باخیرلار  /  بیرده یاتیب یاندیریرلار –یاخیرلار

حیدربابا! سنی وطن بیلمیشدیم  /  وطن دئییب باش گؤتوروب گلمیشدیم  /  سنی گؤروب گؤز یاشیمی سیلمیشدیم
حال بو کی لاپ غملی غربت سنده ایمیش  /  قارا زیندان، آجی شربت سنده ایمیش

 

 استاد در این مجموعه شعری جویای احوال تمامی شخصیتهایی که در مجموعه اولش سخنی از آنها به میان آورده بود ، شده و در می یابد که بسیاری پیر و ملول گشته و عده فوت شده اند و عده ای دیگر هنوز سرحال و قبراق هستند و دخترانی که عروسی آنها را در دوران کودکی دیده بود ، امروز صاحب نوه و عروس و داماد هستند :

کهنه لرین سور –سوموگی دارتیلیب،  /  قورتولانین چؤل –چوخاسی ییرتیلیب،  /  ملاابراهیم لاپ اریییب –قورتولوب
شیخ الاسلام، سهمان قالیب قیوراقدی،  /  نوروزعلی، قاچاق کئچیب، قوچاقدی.

آهیللارین، یئتمیش کفن چورودوب  /  جاهیللاری دونیا غمی کیریدوب  /  قیز –گلین لر، ات –جانلارین اریدوب
رخشنده نین نوه توتور الینی  /  ننه قیزین کور کنی، گلینی
 

شهریار در بخشی دیگر احوال " محمد حسن " دوست دوران کودکی اش را می پرسد و متوجه می شود که در همان دوران بر اثر خون دماغ شدن مرده است و با افسوس اینچنین میگوید :

دئدیم: بالام! او ممدسن نولوبدی؟  /  معلوم اولان، طیفیل بالا اؤلوبدی!  /  نه وار، نه وار، بورنوندان قان گلوبدی
بیریئل اسیر، باخیرسان ممدسن یوخ  /  بو کتده بیر بورون قانی کسن یوخ؟

 

شکوه و تلخی مجموعه دوم حیدربابایه سلام آنچنان در روح و جان شهریار اثر می کند که در بخشی از زبان کوه حیدربابا خودش را خطاب قرار میدهد و اینچنین میگوید:

بوردا خیال مئیدانلاری گئنیشدی  /  داغلار –داشلار بوتون منن تانیشدی  /  گؤرجک منی، حیدربابا دانیشدی
بو نه سسدی، سن عالمه سالیبسان؟  /  گول بیرگؤرک اؤزون هاردا قالیبسان؟
 

شهریار در بخشی نیز خداوند را سپاس می گوید که توانسته است باز هم پس از مدتی به دیدار از روستایش نائل شود و از احوال آشنیایان باخبر گردد و اگر هم احیانا از کسی ناراحت و قهر بوده است آشتی کند :

چوخ شوکری وار، گینه گلدیک –گؤروشدوق  /  ایتنلردن –بیتنلردن سوروشدوق  /  کوسموشدوک، آللاه قویسا، باریشدوق
بیرده گؤروش قسمت اولا –اولمایا!  /  عؤمورلرده فرصت اولا –اولمایا!