تاریخ جهان و تقویم تاریخ

jhvdo [ihk , jr,dl jhvdo

ماشین دودی

تاریخ

 

تولد ماشین دودی

ناصرالدین شاه در سال 1251 هجری شمسی به تفلیس سفر کرد. در جریان همین مسافرتبود که بسیاری از جلوه های صناعت جدید، در نظر شاه جلوه کرد و او را تحت تاثیر قرارداد. یکی از این صنایع، ترن بود. هنگامی که شاه در تفلیس سوار ترن شد، دل از کفداده مبهوت این وسیله شد .چندان نگذشت که شخصی به نام بواتال که یک مهندس فرانسوی بود، بعد از سفر شاه نزد وی آمد و پیشنهاد ایجاد یک خط آهن از تهران به حضرت عبدالعظیم را داد . از آنجا که ناصرالدین شاه خود به ترن سواریعلاقه ای داشت و هنوز لذت سوار شدن بر ترن از زیر زبانش دور نشده بود، با این طرح موافقت کرد. بدین ترتیب، بواتال موظف شد تا یک خط آهن به طول 7/8 کیلومتر از تهرانبه حرم عبدالعظیم ایجاد کند و بدین ترتیب در سال 1265 قراردادی میان او و ناصرالدین شاه امضا شد .مهندس بواتال با کمک چند بلژیکی، شرکتی به نام شرکت راه آهن و تراموای ایران را باسرمایه ای معادل 5 میلیون فرانک تشکیل دادند و خیلی زود مقدمات کار را فراهم کردند. قرار شد که لکوموتیوها و واگن های مورد نیاز که جمعا شامل 5 لکوموتیو و 20 واگن بودرا در بروکسل ساخته و به صورت قطعات مجزا وارد ایران کنند. پس از چند ماه، ماشینآماده و از طریق خارطوم و بادکوبه وارد کشور شد و از آنجا به تهران رسید. چنین بودکه ماشین دودی پس از 2 سال کار و کارگذاشتن خط آهن 9 کیلومتری در تهران متولدشد.

 

لذت سواری

وقتی که شاه بر کالسکه طلایی و سلطنتی خود از عمارت ارگ جدا می شد و به سمتمیدان قیام که ایستگاه سنگی ماشین دودی در آن بنا شده بود و در جنوب طهران قرارداشت می رفت، لذت ترن سواری در شهر تفلیس را به یاد آورد. او خوشحال بود که درطهران ترن ماشین دودی به کار افتاده و مردم هم می توانند به یمن زیرکی های او ازصناعات جدید بهره مند شوند. زمانی که او بر سنگفرش میدان قیام قدم گذاشت، جماعتبسیاری از مردم را دید که به دیدن این هیولای عجیب آمده اند. برای اولین بار شاه با هراس برآمده از جمعیت همگام شد و پا به واگن گذاشت. هنگامی که این وسیله عجیب بهپیش می رفت دوباره او همان لذت ترن سواری را یافت. شاید درست در این لحظات بود که دوباره او دهان باز کرد و گفت: " سوار شدن بر ماشین دودی اوقات ما را خوش می کند." همین جمله کافی بود که از فردا مردم به این وسیله عجیب نام ماشین دودیبدهند.

 

زیر گرفتن ماشین دودی کربلایی را !

چندان از روزهای شکوهمند  ماشین دودی نمی گذشت که هر بار خبر کشته شدن یک نفر بهگوش می رسید و مردم را خشمگین می کرد. در یکی از روزها ماشین دودی مردی را که تازهاز سفر کربلا بازگشته بود، زیر کرد و پاهایش هم قطع شد. پس از چند روز او مرد وهمین کافی بود تا مردم خشمگین به ماشین دودی حمله و تمام ایستگاه های آن را تاراجکنند و با چوب و چماق به جان این هیولای بزرگ آهنی بیفتند.

 

عاقبت نفسش برید !

وقتی که ناصرالدین شاه در یکی از روزهای دی ماه 1267 خورشیدی سوار بر ماشین دودی باخنده ای بلند به ملازمان درگاه گفت: " حتی کلاغان و پرندگان از ما عقب افتاده اند "نمی توانست به 70 سال بعد اندیشه کند و سکون چرخ های سنگین و از نفس افتاده اینوسیله را در نظر آورد . درست در سال 1341 بود که برای آخرین بار این وسیله از نفس افتاد و خیلی زود به تلیاز آهن و فولاد تبدیل شد. حالا بعد از گذشت قریب به 120 سال، از ماشین دودی تنها نام و خاطره ای برجای ماندهو کمتر کسی می داند که هنوز هم تعدادی از آنها در گوشه ای از تهران حضور دارند . از تمام آن ماشینهای دودی ، تنها 3 لکوموتیو بر جای مانده است؛ لکوموتیوهایی که هیچ نشانی از گذشه ندارند و مانند هیولای های بزرگ فلزی در چند جای مختلف شهر، دورافتاده از هم روزگارمی گذرانند و در زیر برف ها، باران ها و تابش خورشید، نشانی از جنب و جوش ندارند. یکی از این لکوموتیوها به همراه یک واگن هم اکنون در ایستگاه مترو شاه عبدالعظیمقرار دارد که مرمت شده و در معرض دید عموم قراردارد.

دو ماشین دودی دیگر چندان اوضاع مساعدی ندارند. یکی از آنها درمحل ایستگاه تهران واقع در میدان قیام « میدان شاه » همانجایی که برای آخرین بار ازحرکت ایستاد، همچنان روی همان ریل های اصلی متوقف باقی مانده است و ماشین دودی دیگر در پارک ملت قرار دارد که در زیر برف و باران، رها شده و مانند تلی از آهن قراضه به نظر می رسد که به محلی برای نوشتن یادگاری ها و بازیکودکان بدل شده است.

 

منبع ( با تلخیص و تخلص ) : روزنامه همشهری 11 بهمن 1383 شماره 3622

عکس ها : روزنامه همشهری ، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران ، سایت جوکستان

 

نويسنده : امیررضااکبری : ۱۱:٢٠ ‎ب.ظ ; شنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳۸٤
Comments نظرات () لينک دائم