تاریخ

 قسمت دوم

از دلمشغولی های ناصرالدین شاه در عکاسی ، نوشتن شرح و زیر نویس برای عکس هایی بود که توسط خود وی گرفته شده و یا در سالهای بعد ، توسط عکاسان دربار به وی تقدیم می شده ، بوده است . این نوشته ها ، موضوع هایی از جمله تاریخ عکسبردای ، نام اشخاص و شرح موضوع عکسها را شامل می شود .

 گاه نیز شاه ، شوخی های کلامی با صاحبان عکس ها کرده و جمله ای طعن آمیز بر عکس نوشته است . نمونه هایی از این نوشته ها که اشاره های جالب توجهی نیز در مورد عکاسی توسط وی دارند از این قرارند :

 آلبوم 289 : عکسهایی از زنان حرمسرا :

 « این اشکال را در سال 94 در اوائل رمضان که روزه بودم انداخته شد . طهران »

 « این عکس آخر این صفحه را بعد از مراجعت از سفر فرنکستان ثانی که اسباب دوربین عکس تازه در پاریس خریده بودم ، برای امتحان ، عشر آخر رمضان المبارک 95 بارس ئیل در نیاوران ، حالت مقابله قرآن را در چادر شیرازی کوچکه انداخته شده . از این به بعد هم تا تاریخ رمضان این سنه ، در همین رمضان انداخته شده است »

 از دیگر اشاره های جالب توجه وی در این نوشته ها شرحی است بر یک عکسی که دوران اشتغال به عکاسی و سالهای کناره گیری وی از این فن ، به روشنی نوشته شده :

« مدت هفت سال می شود که عکس اندازی را موقوف کرده بودیم تا اینکه در سنه 1302 تخاقوی ایل ، عکس انداختن را در شهرستانک فی شهر ذی القده شروع کرده ، این عکس ها انداختیم که انشاءالله تعالی بعد از این بیندازیم . این عکس ها را در عمارت شهرستانک انداختم » .

از کارهای جالبی که در زمان ناصرالدین شاه در رابطه با عکاسی انجام شده است گزارشهای تصویری از زندانیان و محبوسین و محکومین جزایی و سیاسی در دوره ناصری بوده است عکس چهره غمزده میرزا رضای کرمانی در حالتی رقت آور برای همه اشناست از این نمونه عکسهاست . این نوع عکسها کارکردی همچون پرونده سازی از سوابق قضایی و یا سیاسی افراد و یا برای عبرت آموزی دیگران داشته است . شاه نیز اغلب یادداشتهایی همراه با تحقیر و توهین بر عکسهای مخالفین در بند خود نوشته است که تعدادی بر این قرارند :

 2 قطعه عکس از شخصی که با غل و زنجیر می برند بسته شده با این عنوان :

 « شخص بابی است ، به جهت مجازات می برند » .

 عکسی از پنج نفر زندانی و محافظین آنها به این شرح :

« سیدی که باعث فتنه کلاردشت شده بود »

 عکسی از شخصی به نام جعفر ابول که زیر آن به خط شاه نوشته شده :

 « جعفر ابول قاتل چاپار کرمان است که به سیاست رسید این شخص اردستانی است و چاپار را در راه آنطرف اردستان کشته بود » .

 عکسی از مردی با غل و زنجیر بر گردن ، با این نوشته :

 « اسفندیار نام ، از بچه های سنگلاخ است ، به واسطه شرارت و هرزگی که کرده بود گوشش بریده و تنبیه شد » .

 و عکس دیگری که از میرزا عبدالکریم قائنی برداشته شده و شاه چنین نوشته :

 « رمضان 1308 ... میرزا عبدالکریم قائنی این شخص خیلی پدر سوخته خری است » .

 این گونه عکس ها نمونه ای از کاربردهای عکاسی در دوران ناصرالدین شاه آغاز و تا سالهای بعد نیز به شکلهای گوناگون ادامه یافته است .

  منبع : ناصرالدین ، شاه عکاس نوشته محمد رضا طهماسب پور